sobota, 7 listopada 2026

Marcin Kowalski (1809–1841) – Szlifierz szkła

Marcin Kowalski był dziewiętnastowiecznym szlifierzem szkła, którego losy zawodowe i prywatne były ściśle związane z hutami i szlifierniami regionu radomszczańskiego. Urodził się 22 października 1809 roku w Kamieńsku jako syn Jana i Marianny. Wykonując rzadki i ceniony wówczas zawód szlifierza, pracował w kilku ośrodkach szklarskich w okolicy: w Szlifierni Parzniewskiej (parafia Bogdanów), w Jasieniu (parafia Kobiele Wielkie) oraz w Przerębie (parafia Rzejowice). Potrafił pisać, zachował się jego podpis.

Przed 1835 rokiem Marcin Kowalski zdobywał doświadczenie zawodowe i pracował w Szlifierni Parzniewskiej. Tam też poznał swoją pierwszą żonę, Mariannę z Sobocińskich (z domu Sobota). Marianna urodziła się w 1816 roku w Iłowie na Śląsku jako córka Jana i Ewy – kolonistów, którzy później osiedli w Napoleonowie koło Kamieńska. Para wzięła ślub 2 marca 1835 roku w kościele parafialnym w Bogdanowie. Jej krewnym był Tomasz Sobota (Sobociński) (1809 – 1849) pomocnik w hutach szkła w Hucie Parzniewskiej, Włodzimierz, Gałkowice i Hucie Osińskiej.

Z tego małżeństwa na świat przyszło troje dzieci, których losy odzwierciedlały częste przemieszczanie się szlifierza za pracą:

- Tomasz – urodził się 16 grudnia 1835 roku w Szlifierni Parzniewskiej (par. Bogdanów); zmarł jako trzydziestolatni kawaler, 16 marca 1866 roku w Poraju (par. Bogdanów).

- Piotr Jakub – urodził się w lipcu 1837 roku w Jasieniu; zmarł w wieku czterech lat, 23 lipca 1841 roku w Napoleonowie (par. Bogdanów).

- Urban – urodził się we wrześniu 1839 roku w Jasieniu i zmarł tam zaledwie miesiąc później, w październiku 1839 roku.

Z zachowanych wpisów wynika, że Marcin przebywał i pracował w hucie szkła w Jasieniu od lipca 1837 roku do lutego 1840 roku. Pasmo rodzinnych tragedii pogłębiła śmierć pierwszej żony – Marianna z Sobocińskich zmarła 1 lutego 1840 roku w Napoleonowie (par. Bogdanów) w wieku zaledwie 24 lat.

Po śmierci żony Marcin Kowalski przeniósł się do Przeręba na terenie parafii Rzejowice. Dnia 8 listopada 1840 roku w Rzejowicach wziął ślub po raz drugi. Jego wybranką została Marianna Nitsche (ur. 1816), pochodząca z miejscowości Schmerlitz w Saksonii, córka Franciszka i Magdaleny. Świadkami ślubu byli koledzy z pracy Alojzy Schlesinger i Ignacy Wenke.

Na pewno już w czerwcu 1840 roku Marcin podjął pracę szlifierza przy hucie w Przerębie, jednak jego drugie małżeństwo i pobyt w nowym miejscu trwały zaledwie kilka miesięcy. Marcin Kowalski zmarł przedwcześnie na suchoty 7 lutego 1841 roku w Przerębie (parafia Rzejowice) w wieku niespełna 32 lat. Osierocił synów z pierwszego małżeństwa Tomasza i Piotra, po śmierci ojca dzieci zamieszkały u dziadków Jana Soboty, w Napoleonowie.

środa, 4 lutego 2026

Antoni Amort

Antoni Sebastian Józef Amort urodził się 26 stycznia 1798 roku w Krakowie. Wywodził się z rodziny mieszczańskiej o tradycjach handlowych – był synem kupca Józefa Amorta oraz Elżbiety z Targowskich. Został ochrzczony w prestiżowej Bazylice Mariackiej, co podkreśla status jego rodziny w ówczesnym Krakowie.

Kariera zawodowa Amorta koncentrowała się wokół branży szklanej, co sugeruje wysoką specjalizację i biegłość w tej dziedzinie. Początkowo działał jako kupiec w Warszawie. W 1820 roku handlował szkłem przy ul. Koźlej, a cztery lata później awansował na stanowisko dyspozytora handlu szklanego, zamieszkując w prestiżowej lokalizacji przy ul. Nowosenatorskiej 476 A. W połowie lat 20-tych przeniósł się w okolice Kobiel Wielkich. Tam pełnił kluczowe funkcje administracyjne w hucie szkła w Jasieni (zwanej Hutą Zajączek). W dokumentach z lat 1825–1827 wymieniany jest jako rządca, księgowy (buchalter) oraz pisarz huty. Odpowiadał więc nie tylko za logistykę, ale i za finanse oraz administrację zakładu. Pod koniec lat 20. i na początku 30. XIX wieku (1828–1832) Antoni Amort podjął samodzielną działalność gospodarczą jako dzierżawca Huty Parzniewskiej.

Życie osobiste Antoniego było złożone. Jeszcze przed formalnym małżeństwem, w 1820 roku w Warszawie, urodził się jego nieślubny syn Feliks Antoni, ze związku z Karoliną Kierner (pochodzącą z Łęczycy).

18 stycznia 1824 roku w Warszawie Antoni poślubił Karolinę Wilhelm, córkę architekta z pruskiego Wriezen. Małżeństwo to łączyło środowisko krakowsko-warszawskich fachowców z kręgiem imigrantów technicznych z Niemiec. Z Karoliną miał co najmniej troje dzieci: Józefa (ur. 1823, jeszcze przed ślubem rodziców), Konstancję Józefę (ur. 1825 w Jasieni, zmarłą tragicznie w wieku 2 lat w Kobielach Małych) i Juliannę (ur. 1827 w Jasieni).

Ostatnie ślady aktywności Antoniego Amorta prowadzą do województwa świętokrzyskiego. Prawdopodobnie zmarł w 1839 roku w Nieznanowicach (parafia Konieczno). Jego biografia rysuje obraz człowieka mobilnego i przedsiębiorczego, który odegrał istotną rolę w tworzeniu i zarządzaniu hut szkła na ziemiach polskich.

wtorek, 27 stycznia 2026

Ludwików

Ludwików na mapie Reymannsa z lat 30-tych XIX wieku

Ludwików  to wieś (woj. wielkopolskie, pow. ostrowski, gmina Przygodzice) wzmiankowana w XVIII w. w dobrach przygodzickich książąt Radziwiłłów. W latach 1830–1866 (w innych źródłach do 1870) funkcjonowała tu huta szkła Ludwika Mittelstädta, napędzana siłą wody i zatrudniająca około 60 robotników przy trzech piecach. Produkowała szkło taflowe, butelki i kryształy (przy hucie działał młyn szlifierski). Nazwa wsi ma pochodzić od właściciela huty Ludwika. W 1841 r. wieś liczyła 20 domów i 211 mieszkańców. 

Ludwików na mapie Reymannsa z lat 50-tych XIX wieku


piątek, 9 stycznia 2026

Golska Huta


Na mapie Davida Gilly'ego z 1803 roku zaznaczona jest huta szkła (Glashütte) na wschód od Chodeczy (obecnie woj. kujawsko-pomorskie). Prawdopodobnie działała pod koniec XVIII i na początku XIX wieku. Obecnie w tym miejscu znajduje się wieś Golska Huta, nazwa pochodziła od pobliskiej wsi Gole (Golle).

Auf David Gillys Karte von 1803 ist eine Glashütte östlich von Chodecz (heute Woiwodschaft Kujawien-Pommern) verzeichnet. Sie war vermutlich im späten 18. und frühen 19. Jahrhundert in Betrieb. An dieser Stelle befindet sich heute das Dorf Golska Huta, benannt nach dem nahegelegenen Dorf Gole (Golle). 

wtorek, 6 stycznia 2026

Huta Chodecka


Na mapie Gilly'ego z 1803 roku zaznaczona jest huta szkła (Glashutte) na zachód od Chodeczy (woj. kujawsko-pomorskie). Prawdopodobnie działała pod koniec XVIII i na początku XIX wieku. Obecnie w tym miejscu znajduje się wieś Huta Chodecka.

czwartek, 1 stycznia 2026

Gottlieb (Bogumił) Woloschek

W księgach kościelnych jego nazwisko bywało różnie zapisywane: Wołoszek, Wolhotschek, Wolchoszek, Gatoszek, Wolhotchech, Woytasik, Woytysiak, Woytiśka, Woydyszka, Woydejcich.

Szlifierz, ryserz.

Gottlieb Woloschek urodził się 1 maja 1802 r. w Szklarskiej Porębie jako syna Johanna (ur. 1771) i Maryanny Rozyny (Johanne Rosine, ur. 1776, w źródle niemieckim inne imię matki). Rodzice mieszkali w Szklarskiej Porębie pod numerem 264. Gottlieb był ewangelikiem. Prawdopodobnie jesienią 1824 roku przybył do huty szkła w Jasieniu. W Fabryce Szklanej Zajączek był ryserzem oraz szlifierzem szkła (1825 – 1829). Wiosną 1829 r. przeniósł się i rozpoczął pracę w Hucie Parzniewskiej (1829-1832). Prawdopodobnie wiosną 1832 roku wraz z rodziną opuścił teren huty i parafii Bogdanów. Dalszych jego losów nie udało mi się ustalić.

20 listopada 1825 r. w Kobielach Wlk. Gottlieb Woloschek poślubił Zuzannę Miler, ur. ok. 1795 r., córkę murarza Jana Milera (ur. ok. 1769) i Zuzanny z d. Rachol (ur. ok. 1773). Przed ślubem Zuzanna wraz z rodzicami mieszkała w Hucie Szklanej Zajączek w Jasieniu.

Dzieci Gottlieba i Zuzanny:

- Ernsztyna Elżbieta (1827, Jasień, par. Kobiele Wlk. - 1828, Jasień);

- Ernestyna Lowiza (1829, Huta Parzniewska, par. Bogdanów);

- Franciszek Karol (1831, Szlifiernia Parzniewska, par. Bogdanów - 1832, Szlifiernia Parzniewska).

Bliska relacja osobista i zawodowa łączyła Gottlieba z Karolem Kleinertem.

środa, 31 grudnia 2025

Huta szkła Wendzin (Wędzina)

Mapa Południowych Prus - Gilly 1803 r.

Huta szkła Wendzin (Wędzina) w powiecie lublinieckim (obecnie woj. śląskie) funkcjonowała w XVIII wieku na terenie ówczesnych Prus. Nazwa wsi Wędzina pochodzi od polskiego określenia oznaczającego "wędlinę" i związana jest z wytwarzaniem we wsi wędzonych produktów mięsnych. Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia najstarszą nazwę miejscowości w obecnej polskiej formie "Wędzina" tłumacząc jej znaczenie  jako wieś wędzonego mięsa. Niemcy zgermanizowali nazwę na Wendzin w wyniku czego utraciła ona swoje pierwotne znaczenie. Nazwa huty szkła była zapisywana w pisowni niemieckiej Wendzin lub Wenzin.

W danych statystycznych z 1767 roku wymieniona jest nowo założona huta szkła w Wendzin (na północny zachód od Lublinitz) zatrudniająca 10 pracowników; jest ona wymieniana jeszcze w 1798 roku, ale w 1799 roku została opisana jako nieistniejąca. Zatem działała w latach 1767–1799.

Sklarnia na mapie Prus z 1877 r.

Obecna część wsi Szklarnia (na niemieckich mapa Sklarnia) na południe od centrum wsi Wędzina prawdopodobnie odnosi się do właściwej lokalizacji huty szkła i znajduje się tam ulica Szklarska. Na mapie Gilly'ego z 1803 roku na południe od wsi zaznaczona jest stara huta szkła (Alte Glashuette). W 1830 roku „Sklarnia” koło Wendzin jest wymieniana jako miejsce dawnej huty szkła. Ówczesny Wendzin należał do katolickiej parafii Sieraków (Sierokau).


Marcin Kowalski (1809–1841) – Szlifierz szkła

Marcin Kowalski był dziewiętnastowiecznym szlifierzem szkła, którego losy zawodowe i prywatne były ściśle związane z hutami i szlifierniami ...