Antoni Amort

Antoni Sebastian Józef Amort urodził się 26 stycznia 1798 roku w Krakowie. Wywodził się z rodziny mieszczańskiej o tradycjach handlowych – był synem kupca Józefa Amorta oraz Elżbiety z Targowskich. Został ochrzczony w prestiżowej Bazylice Mariackiej, co podkreśla status jego rodziny w ówczesnym Krakowie.

Kariera zawodowa Amorta koncentrowała się wokół branży szklanej, co sugeruje wysoką specjalizację i biegłość w tej dziedzinie. Początkowo działał jako kupiec w Warszawie. W 1820 roku handlował szkłem przy ul. Koźlej, a cztery lata później awansował na stanowisko dyspozytora handlu szklanego, zamieszkując w prestiżowej lokalizacji przy ul. Nowosenatorskiej 476 A. W połowie lat 20-tych przeniósł się w okolice Kobiel Wielkich. Tam pełnił kluczowe funkcje administracyjne w hucie szkła w Jasieni (zwanej Hutą Zajączek). W dokumentach z lat 1825–1827 wymieniany jest jako rządca, księgowy (buchalter) oraz pisarz huty. Odpowiadał więc nie tylko za logistykę, ale i za finanse oraz administrację zakładu. Pod koniec lat 20. i na początku 30. XIX wieku (1828–1832) Antoni Amort podjął samodzielną działalność gospodarczą jako dzierżawca Huty Parzniewskiej.

Życie osobiste Antoniego było złożone. Jeszcze przed formalnym małżeństwem, w 1820 roku w Warszawie, urodził się jego nieślubny syn Feliks Antoni, ze związku z Karoliną Kierner (pochodzącą z Łęczycy).

18 stycznia 1824 roku w Warszawie Antoni poślubił Karolinę Wilhelm, córkę architekta z pruskiego Wriezen. Małżeństwo to łączyło środowisko krakowsko-warszawskich fachowców z kręgiem imigrantów technicznych z Niemiec. Z Karoliną miał co najmniej troje dzieci: Józefa (ur. 1823, jeszcze przed ślubem rodziców), Konstancję Józefę (ur. 1825 w Jasieni, zmarłą tragicznie w wieku 2 lat w Kobielach Małych) i Juliannę (ur. 1827 w Jasieni).

Ostatnie ślady aktywności Antoniego Amorta prowadzą do województwa świętokrzyskiego. Prawdopodobnie zmarł w 1839 roku w Nieznanowicach (parafia Konieczno). Jego biografia rysuje obraz człowieka mobilnego i przedsiębiorczego, który odegrał istotną rolę w tworzeniu i zarządzaniu hut szkła na ziemiach polskich.

Ludwików

Ludwików na mapie Reymannsa z lat 30-tych XIX wieku

Ludwików  to wieś (woj. wielkopolskie, pow. ostrowski, gmina Przygodzice) wzmiankowana w XVIII w. w dobrach przygodzickich książąt Radziwiłłów. W latach 1830–1866 (w innych źródłach do 1870) funkcjonowała tu huta szkła Ludwika Mittelstädta, napędzana siłą wody i zatrudniająca około 60 robotników przy trzech piecach. Produkowała szkło taflowe, butelki i kryształy (przy hucie działał młyn szlifierski). Nazwa wsi ma pochodzić od właściciela huty Ludwika. W 1841 r. wieś liczyła 20 domów i 211 mieszkańców. 

Ludwików na mapie Reymannsa z lat 50-tych XIX wieku

Golska Huta

Na mapie Davida Gilly'ego z 1803 roku zaznaczona jest huta szkła (Glashütte) na wschód od Chodeczy (obecnie woj. kujawsko-pomorskie). Prawdopodobnie działała pod koniec XVIII i na początku XIX wieku. Obecnie w tym miejscu znajduje się wieś Golska Huta, nazwa pochodziła od pobliskiej wsi Gole (Golle).

Auf David Gillys Karte von 1803 ist eine Glashütte östlich von Chodecz (heute Woiwodschaft Kujawien-Pommern) verzeichnet. Sie war vermutlich im späten 18. und frühen 19. Jahrhundert in Betrieb. An dieser Stelle befindet sich heute das Dorf Golska Huta, benannt nach dem nahegelegenen Dorf Gole (Golle). 

Huta Chodecka

Na mapie Gilly'ego z 1803 roku zaznaczona jest huta szkła (Glashutte) na zachód od Chodeczy (woj. kujawsko-pomorskie). Prawdopodobnie działała pod koniec XVIII i na początku XIX wieku. Obecnie w tym miejscu znajduje się wieś Huta Chodecka.

Gottlieb (Bogumił) Woloschek

W księgach kościelnych jego nazwisko bywało różnie zapisywane: Wołoszek, Wolhotschek, Wolchoszek, Gatoszek, Wolhotchech, Woytasik, Woytysiak, Woytiśka, Woydyszka, Woydejcich.

Szlifierz, ryserz.

Gottlieb Woloschek urodził się 1 maja 1802 r. w Szklarskiej Porębie jako syna Johanna (ur. 1771) i Maryanny Rozyny (Johanne Rosine, ur. 1776, w źródle niemieckim inne imię matki). Rodzice mieszkali w Szklarskiej Porębie pod numerem 264. Gottlieb był ewangelikiem. Prawdopodobnie jesienią 1824 roku przybył do huty szkła w Jasieniu. W Fabryce Szklanej Zajączek był ryserzem oraz szlifierzem szkła (1825 – 1829). Wiosną 1829 r. przeniósł się i rozpoczął pracę w Hucie Parzniewskiej (1829-1832). Prawdopodobnie wiosną 1832 roku wraz z rodziną opuścił teren huty i parafii Bogdanów. Dalszych jego losów nie udało mi się ustalić.

20 listopada 1825 r. w Kobielach Wlk. Gottlieb Woloschek poślubił Zuzannę Miler, ur. ok. 1795 r., córkę murarza Jana Milera (ur. ok. 1769) i Zuzanny z d. Rachol (ur. ok. 1773). Przed ślubem Zuzanna wraz z rodzicami mieszkała w Hucie Szklanej Zajączek w Jasieniu.

Dzieci Gottlieba i Zuzanny:

- Ernsztyna Elżbieta (1827, Jasień, par. Kobiele Wlk. - 1828, Jasień);

- Ernestyna Lowiza (1829, Huta Parzniewska, par. Bogdanów);

- Franciszek Karol (1831, Szlifiernia Parzniewska, par. Bogdanów - 1832, Szlifiernia Parzniewska).

Bliska relacja osobista i zawodowa łączyła Gottlieba z Karolem Kleinertem.

Huta szkła Wendzin (Wędzina)

Mapa Południowych Prus - Gilly 1803 r.

Huta szkła Wendzin (Wędzina) w powiecie lublinieckim (obecnie woj. śląskie) funkcjonowała w XVIII wieku na terenie ówczesnych Prus. Nazwa wsi Wędzina pochodzi od polskiego określenia oznaczającego "wędlinę" i związana jest z wytwarzaniem we wsi wędzonych produktów mięsnych. Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia najstarszą nazwę miejscowości w obecnej polskiej formie "Wędzina" tłumacząc jej znaczenie  jako wieś wędzonego mięsa. Niemcy zgermanizowali nazwę na Wendzin w wyniku czego utraciła ona swoje pierwotne znaczenie. Nazwa huty szkła była zapisywana w pisowni niemieckiej Wendzin lub Wenzin.

W danych statystycznych z 1767 roku wymieniona jest nowo założona huta szkła w Wendzin (na północny zachód od Lublinitz) zatrudniająca 10 pracowników; jest ona wymieniana jeszcze w 1798 roku, ale w 1799 roku została opisana jako nieistniejąca. Zatem działała w latach 1767–1799.

Sklarnia na mapie Prus z 1877 r.

Obecna część wsi Szklarnia (na niemieckich mapa Sklarnia) na południe od centrum wsi Wędzina prawdopodobnie odnosi się do właściwej lokalizacji huty szkła i znajduje się tam ulica Szklarska. Na mapie Gilly'ego z 1803 roku na południe od wsi zaznaczona jest stara huta szkła (Alte Glashuette). W 1830 roku „Sklarnia” koło Wendzin jest wymieniana jako miejsce dawnej huty szkła. Ówczesny Wendzin należał do katolickiej parafii Sieraków (Sierokau).